सिद्धनाथ नर्सरी अनवली पंढरपूर
कपूर
Camphora officinarum • Cinnamomum camphora
🌱 उगमस्थान व परिसंस्था
- चीन, जपान, तैवान हे प्रमुख नैसर्गिक उगमस्थान
- भारतामध्ये केरळ, आसाम, कर्नाटक, महाराष्ट्राच्या काही भागात लागवड
- ओलसर, आर्द्र, उपोष्ण हवामानात भरभराट
- समुद्रसपाटीपासून 300–1200 मी उंचीपर्यंत चांगली वाढ
🌿 वनस्पतीची वैशिष्ट्ये
- उंची: 20–30 मीटर
- पाने: गडद हिरवी, चमकदार, सुगंधी
- खोड: करडा तपकिरी, सुगंधयुक्त
- फुले: पांढरी–फिकट पिवळी, लहान गुच्छात
- फळे: लहान काळसर बेरी
- संपूर्ण झाडात "कपूर" (Camphor Oil) तयार होतो
💠 कपूर तेलाचे प्रमुख घटक
- कॅम्फर (Camphor)
- बोर्निओल (Borneol)
- सिनिओल (Cineole)
- पिनीन (Pinene)
- सॅफ्रोल (Safrole)
💚 आरोग्य व आयुर्वेदिक उपयोग
- श्वसनाचे विकार – खोकला, दम्यासाठी वाफ घेण्यात उपयोग
- स्नायू दुखणे, सांधेदुखीमध्ये राहत
- तेलामध्ये मिसळून मालिश – रक्ताभिसरण सुधारते
- प्रतिजैविक व प्रतिजंतु गुण
- डोकेदुखी, थकवा कमी करण्यात लाभदायक
- कीटकप्रतिबंधक म्हणून वापर
🌿 अध्यात्मिक / पूजा उपयोग
- हिंदू संस्कृतीत कपूर पवित्र मानले जाते
- आरतीमध्ये कपूर जाळणे – नकारात्मक ऊर्जा नष्ट करते
- घरातील वातावरण शुद्ध आणि सुगंधी ठेवते
- वास्तुशास्त्रात सकारात्मक कंपन वाढवते
🏥 घरगुती उपाय
- खाज, त्वचेच्या समस्या – कपूर + नारळ तेल
- नाक बंद – गरम पाण्यात 2–3 थेंब कपूर तेल
- स्नायू वेदना – कपूरयुक्त मालिश तेल
- डास, कीटक – कपूर गोळ्या खोलीत जाळाव्यात
- थकवा – कपूर सुगंध खोल श्वासाने आराम
🌳 लागवड व देखभाल
- अत्यंत सोपी वाढ, कमी देखभाल
- प्रखर सूर्य / अर्धसावली – दोन्हीत वाढते
- पाण्याची गरज मध्यम
- चांगली निचरा असलेली माती आवश्यक
- फांद्यांची वार्षिक छाटणी केल्यास वाढ अधिक
✨ उपलब्धता
कपूरची रोपे सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली – पंढरपूर येथे उपलब्ध.