नावे (Names)
- मराठी नाव: ऊद / अगर
- हिंदी नाव: अगर / अगरवुड
- इंग्रजी नाव: Agarwood / Oud
- Botanical नाव: Aquilaria malaccensis (कुल: Thymelaeaceae)
उगम व वितरण
ऊद वृक्षाचा उगम दक्षिण-पूर्व आशिया (भारताचा ईशान्य भाग, आसाम, बांगलादेश, मलेशिया, इंडोनेशिया) येथे झाला आहे.
भारतामध्ये प्रामुख्याने आसाम, अरुणाचल प्रदेश, नागालँड व त्रिपुरा येथे आढळतो.
वनस्पती रचना व वाढ
ऊद हे मध्यम आकाराचे सदाहरित झाड आहे.
उंची साधारण 15–20 मीटर.
झाडाच्या लाकडात विशिष्ट बुरशीजन्य संसर्ग झाल्यानंतर सुगंधी राळ (अगर) तयार होते.
ही राळच जगप्रसिद्ध अगरवुडचा स्रोत आहे.
पर्यावरणीय महत्त्व
- सदाहरित जंगल परिसंस्थेचा महत्त्वाचा घटक
- जैवविविधता टिकवण्यास मदत
- कार्बन शोषणात योगदान
अगरवुड (Oud) चे महत्व
- जगातील सर्वात मौल्यवान सुगंधी लाकूड
- अत्तर, परफ्यूम व धूप निर्मितीसाठी वापर
- इस्लामिक, बौद्ध व हिंदू धार्मिक विधींमध्ये उपयोग
- उच्च दर्जाच्या औषधी व सुगंधी तेलात वापर
औषधी व पारंपरिक उपयोग
- अगर तेल – तणाव कमी करण्यासाठी
- श्वसन विकार व पचनासाठी उपयोग
- आयुर्वेद व युनानी पद्धतीत वापर
लागवड व आर्थिक महत्त्व
- उच्च आर्थिक मूल्य असलेले झाड
- अग्रोफॉरेस्ट्री व व्यावसायिक लागवडीस योग्य
- राळ निर्मितीसाठी कृत्रिम इन्फेक्शन पद्धती वापरल्या जातात
उपलब्धता
ऊद (Aquilaria malaccensis) रोपे
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे मागणीनुसार व हंगामानुसार उपलब्ध.
⚠️ महत्वाची सूचना
ऊद वृक्ष व अगरवुड उत्पादनावर कायदेशीर निर्बंध (CITES) लागू आहेत.
लागवड, कापणी व विक्री संबंधित कायद्यांनुसारच करावी.
औषधी व सुगंधी उपयोग तज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावा.
