नावे (Names)
- मराठी नाव: समुद्रफळ
- हिंदी नाव: समुद्रफल / हिज्जल
- इंग्रजी नाव: Indian Oak / Freshwater Mangrove
- Botanical नाव: Barringtonia acutangula (कुल: Lecythidaceae)
उगम व वितरण
समुद्रफळ झाडाचा उगम भारत व आग्नेय आशियामध्ये झाला आहे.
हे झाड नद्या, तलाव, ओढे, कालवे व पाणथळ भागांच्या काठावर नैसर्गिकरित्या आढळते.
महाराष्ट्र, मध्य भारत, बंगाल, आसाम व दक्षिण भारतात याचे प्रमाण जास्त आहे.
वनस्पती रचना व वाढ माहिती
समुद्रफळ हे मध्यम आकाराचे, सदाहरित ते अर्ध-पानगळ वृक्ष आहे.
साधारणतः 8–15 मीटर उंच वाढते.
पाने मोठी, लांबट व गडद हिरवी असतात.
फुले लालसर-पांढरी, लांब केसरयुक्त व आकर्षक असतात.
फळे चौकोनी-गोलसर व तंतुमय असतात.
नैसर्गिक परिसंस्थेत भूमिका
- जलकिनारी माती धूप रोखण्यास मदत
- पाणथळ परिसंस्थेचे संरक्षण
- मासे व जलचरांसाठी उपयुक्त वातावरण
- पक्षी व कीटकांसाठी अधिवास
औषधी व आयुर्वेदिक उपयोग
- फळ व बी – कृमिनाशक व जंतुनाशक
- साल – अतिसार व पोटदुखीवर उपयोग
- त्वचारोग, सूज व जखमांवर बाह्य लेप
- आयुर्वेद व लोकवैद्यकात उल्लेख
पारंपरिक व लोकउपयोग
- फळांचा उपयोग मासे बेशुद्ध करण्यासाठी (परंपरागत)
- जलाशयांच्या काठावर लागवड
- सावली व सौंदर्यासाठी वापर
लाकूड व इतर उपयोग
- लाकूड हलके – ग्रामीण वापरासाठी
- इंधन व लहान बांधकामासाठी उपयुक्त
- पर्यावरण संवर्धनासाठी लागवड
उपलब्धता
समुद्रफळ (Barringtonia acutangula) रोपे
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहेत.
⚠️ महत्वाची सूचना
फळे व बिया विषारी असू शकतात.
औषधी किंवा इतर उपयोग तज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय करू नयेत.
पाणथळ भागात लागवड करताना योग्य नियोजन आवश्यक आहे.
