नावे (Names)
- मराठी नाव: सप्तपर्णी
- हिंदी नाव: सप्तपर्णी / चटिवन
- इंग्रजी नाव: Devil Tree / Blackboard Tree
- Botanical नाव: Alstonia scholaris (कुल: Apocynaceae)
उगम व वितरण
सप्तपर्णीचा उगम भारत, श्रीलंका व आग्नेय आशियामध्ये झाला आहे.
भारतामध्ये हे झाड महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, पश्चिम बंगाल, आसाम व दक्षिण भारतात मोठ्या प्रमाणात आढळते.
रस्त्यांच्या कडेला, शाळा, उद्याने व शहरी भागात याची लागवड केली जाते.
वनस्पती रचना व वाढ माहिती
सप्तपर्णी हे सदाहरित, सरळ वाढणारे झाड असून 15–25 मीटर उंच वाढते.
पाने एकाच गाठीवर 5–7 (सप्त) या संख्येत असल्यामुळे याला सप्तपर्णी असे नाव मिळाले.
फुले लहान, पांढरी-हिरवट व सुगंधी असतात.
साल कडू असून दुधाळ चिकट रस निघतो.
नैसर्गिक परिसंस्थेत भूमिका
- हवामान शुद्धीकरण व ऑक्सिजन निर्मिती
- पक्षी व कीटकांसाठी अधिवास
- शहरी हरित आच्छादनासाठी उपयुक्त
- ध्वनी व धूळ प्रदूषण कमी करण्यास मदत
औषधी व आयुर्वेदिक उपयोग
- ताप, मलेरिया व जंतुसंसर्गावर उपयोग
- साल काढा – पचनसंस्थेसाठी फायदेशीर
- त्वचारोग व जखमांवर बाह्य उपयोग
- आयुर्वेदिक व लोकवैद्यकात महत्त्व
सांस्कृतिक व पारंपरिक महत्व
- देवळांच्या व शाळांच्या परिसरात लागवड
- शुद्धता व आरोग्याचे प्रतीक
- काही भागात धार्मिक वृक्ष म्हणून मान्यता
लाकूड व इतर उपयोग
- हलके लाकूड – ब्लॅकबोर्ड, खोकी व मॅचस्टिकसाठी वापर
- औषधी कच्चा माल म्हणून महत्व
- छायादार वृक्ष म्हणून उपयोग
उपलब्धता
सप्तपर्णी (Alstonia scholaris) रोपे
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहेत.
⚠️ महत्वाची सूचना
सप्तपर्णीचा औषधी वापर तज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावा.
दुधाळ रस त्वचेवर लागल्यास त्रास होऊ शकतो.
