नावे (Names)
- मराठी नाव: शिसम
- हिंदी नाव: शीशम
- इंग्रजी नाव: Indian Rosewood / Shisham
- Botanical नाव: Dalbergia sissoo (कुल: Fabaceae)
उगम व वितरण
शिसम वृक्षाचा उगम उत्तर भारत, नेपाळ व पाकिस्तान परिसरात झाला आहे.
आज संपूर्ण भारतात, विशेषतः नदीकाठ, शेताच्या बांधावर व वनरोपण क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते.
वनस्पती रचना व वाढ
शिसम हे मध्यम ते मोठ्या आकाराचे पानगळ होणारे वृक्ष आहे.
उंची साधारण 15–25 मीटर पर्यंत वाढते.
पाने साधी, फुले लहान पांढरी व फळे चपट्या शेंगांप्रमाणे असतात.
वेगाने वाढणारे व दीर्घायुषी झाड आहे.
पर्यावरणीय महत्व
- माती धूप रोखण्यासाठी उपयुक्त
- नायट्रोजन स्थिरीकरण करून जमीन सुपीक करते
- छायादार वृक्ष म्हणून उपयोग
- पक्षी व लहान प्राण्यांना आश्रय
लाकडाचे वैशिष्ट्य
- अत्यंत मजबूत व टिकाऊ लाकूड
- फर्निचर, दरवाजे, खिडक्या, सजावटी वस्तू
- वाद्ये व कोरीव कामासाठी प्रसिद्ध
- पाण्याला व किडीला प्रतिकारक
औषधी उपयोग
- साल – जंतुनाशक व सूज कमी करणारी
- पाने – त्वचारोग व जखमांवर उपयोग
- आयुर्वेदात वात व कफ दोषांवर उपयोग
शेती व लागवड उपयोग
- अग्रोफॉरेस्ट्रीसाठी उत्तम
- शेताच्या बांधावर लागवड
- लाकूड उत्पादनासाठी आर्थिक दृष्ट्या फायदेशीर
उपलब्धता
शिसम (Dalbergia sissoo) रोपे
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे हंगामानुसार उपलब्ध.
⚠️ महत्वाची सूचना
औषधी उपयोग तज्ञांच्या मार्गदर्शनाखालीच करावा.
अती पाणथळ जमिनीत लागवड टाळावी.
