नावे (Names)
- मराठी नाव: शिवन
- हिंदी नाव: गमर / गाम्हार
- इंग्रजी नाव: White Teak / Gmelina
- Botanical नाव: Gmelina arborea (कुल: Lamiaceae)
उगम व वितरण
शिवन वृक्षाचा उगम भारत, नेपाळ, श्रीलंका व दक्षिण-पूर्व आशिया येथे आहे.
भारतामध्ये मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, छत्तीसगड, उत्तर प्रदेश व कर्नाटकात मोठ्या प्रमाणावर आढळतो.
वनस्पती रचना व वाढ
शिवन हे अतिशय जलद वाढणारे पानगळ होणारे झाड आहे.
साधारण 20–30 मीटर उंच वाढते.
पाने मोठी, हृदयाकृती; फुले पिवळी व सुगंधी असतात.
6–8 वर्षांत लाकूड उत्पादनास योग्य ठरते.
पर्यावरणीय महत्त्व
- जलद कार्बन शोषण करणारे झाड
- मातीची धूप कमी करते
- पक्षी व परागीकरण करणाऱ्या कीटकांना आकर्षित करते
- हरित पट्टा विकासासाठी उपयुक्त
लाकडाचे उपयोग
- हलके पण मजबूत लाकूड
- प्लायवुड, फर्निचर, पॅकिंग बॉक्स
- कागद व पेपर उद्योग
- मॅचस्टिक व हस्तकला वस्तू
औषधी व आयुर्वेदिक उपयोग
- मूळ – सूज व ज्वर कमी करण्यासाठी
- साल – पचनसंस्था सुधारण्यासाठी
- पाने – जखमा व त्वचारोगांवर
- आयुर्वेदात "दशमूळ" मधील एक घटक
लागवड व शेती उपयोग
- अग्रोफॉरेस्ट्रीसाठी अतिशय योग्य
- शेतकऱ्यांसाठी जलद आर्थिक परतावा
- सिंचन असलेल्या क्षेत्रात उत्तम वाढ
उपलब्धता
शिवन (Gmelina arborea) रोपे
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे हंगामानुसार उपलब्ध आहेत.
⚠️ महत्वाची सूचना
औषधी वापर तज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावा.
अतिपाणी साचणाऱ्या जमिनीत लागवड टाळावी.
