नावे (Names)
- मराठी नाव: तेंदू / तेंबुर्णी
- हिंदी नाव: तेंदू
- इंग्रजी नाव: Tendu Tree / Kendu
- Botanical नाव: Diospyros melanoxylon (कुल: Ebenaceae)
उगम व वितरण
तेंदू हा मूळचा भारतीय उपखंडातील वृक्ष आहे.
महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, ओडिशा, झारखंड व तेलंगणा येथे मोठ्या प्रमाणावर आढळतो.
कोरड्या व अर्धकोरड्या जंगलात नैसर्गिकरित्या वाढतो.
वनस्पती रचना व वाढ
तेंदू हे मध्यम आकाराचे पानगळ होणारे झाड आहे.
उंची साधारण 10–15 मीटर.
पाने जाड, अंडाकृती व मजबूत असतात.
फळे लहान गोलसर व पिकल्यावर पिवळसर होतात.
पर्यावरणीय महत्त्व
- कोरड्या प्रदेशात माती धूप रोखते
- वन्य प्राणी व पक्ष्यांसाठी अन्न व आश्रय
- जंगल परिसंस्थेचा महत्त्वाचा घटक
तेंदूपत्त्याचे महत्व
- बीडी उद्योगासाठी तेंदूपत्ता अत्यंत महत्त्वाचा
- ग्रामीण व आदिवासी भागात रोजगाराचा प्रमुख स्रोत
- वनाधारित अर्थव्यवस्थेत महत्त्वाची भूमिका
लाकूड व इतर उपयोग
- कठीण व टिकाऊ लाकूड
- औजारांचे दांडे, खांब व इंधन लाकूड
- फळे – पारंपरिक औषधांमध्ये वापर
औषधी व पारंपरिक उपयोग
- साल – जखमा व त्वचारोगांवर
- फळ – पचन सुधारण्यासाठी
- आयुर्वेदात कफ व पित्त दोषांवर उपयोग
लागवड व देखभाल
- कोरडी ते मध्यम जमीन योग्य
- कमी पाण्यातही चांगली वाढ
- वनरोपण व सामाजिक वनीकरणासाठी उपयुक्त
उपलब्धता
तेंदू (Diospyros melanoxylon) रोपे
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे हंगामानुसार उपलब्ध.
⚠️ महत्वाची सूचना
तेंदूपत्ता संकलन स्थानिक वनकायद्यांनुसारच करावे.
औषधी उपयोग तज्ञांच्या सल्ल्यानेच करावा.
