काळा धोत्रा

नावे

मराठी: काळा धोत्रा
संस्कृत: उन्मत्त / धत्तूर
हिंदी: धतूरा
इंग्रजी: Devil's Trumpet
Botanical Name: Datura metel L.

उगम व प्रसार

काळा धोत्रा भारत, आफ्रिका व आग्नेय आशियामध्ये आढळतो. रस्त्याच्या कडेला, ओसाड जमिनीत सहज वाढतो.

वनस्पती वाढ माहिती

ही एक झुडूपवर्गीय वनस्पती असून 1–2 मीटर उंच वाढते. मोठी फुले व काटेरी फळे हे वैशिष्ट्य.

रासायनिक घटक (अंदाजे)

• Scopolamine
• Atropine
• Hyoscyamine
• Tropane Alkaloids

आयुर्वेदिक उपयोग (मर्यादित व शुद्धीकरणानंतर)

• वेदनाशामक (बाह्य उपयोग)
• दमा व श्वसन विकार (परंपरागत)
• स्नायू वेदना

शोधन (शुद्धीकरण)

आयुर्वेदात धोत्र्याच्या बिया व पाने दूध, कणजी किंवा इतर माध्यमांत प्रक्रिया करूनच वापरात आणली जातात.

धार्मिक व आध्यात्मिक उपयोग

भगवान शिवाला धोत्र्याची फुले अर्पण केली जातात. तांत्रिक परंपरांत याचा उल्लेख आहे.

वास्तु / शास्त्र उपयोग

घराच्या मुख्य जागेत लावू नये; औषधी किंवा धार्मिक उद्देशासाठी वेगळी जागा योग्य.

राशी – नक्षत्र संबंध

मंगळ व शनी ग्रहाशी संबंध मानला जातो.

दुर्मिळता व महत्त्व

विषारी असूनही धार्मिक व औषधी दृष्ट्या नियंत्रित वापरामुळे महत्त्वाची वनस्पती.

सुभाषित

"औषधं विषं अपि योग्ये अमृतं भवति"

उपलब्धता

काळा धोत्रा रोप सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे मर्यादित प्रमाणात उपलब्ध आहे.

ही माहिती AI द्वारे तयार केलेली आहे.