पेपरमिंट ही पुदिन्याची एक संकरित (Hybrid) जात असून ती अत्यंत सुगंधी व औषधी गुणधर्मांनी समृद्ध आहे. याचे शास्त्रीय नाव Mentha × piperita असून हे Lamiaceae कुलातील आहे.
पेपरमिंटचा उगम युरोपमध्ये झाला असून आज ती जगभर लागवडीत आहे. भारतात औषधी व सुगंधी तेलासाठी तिची लागवड केली जाते. उष्ण व समशीतोष्ण हवामानात ती चांगली वाढते.
पेपरमिंट ही बहुवर्षायू, झुडूपवर्गीय वनस्पती आहे. ओलसर व सेंद्रिय पदार्थांनी समृद्ध जमिनीत ती जोमाने वाढते. काडी किंवा मुळांपासून सहज वाढवता येते.
पेपरमिंटमध्ये मेंथॉल (Menthol 35–45%), मेंथोन, मेंथिल अॅसिटेट व टर्पेन्स आढळतात. हे घटक शीतल, वेदनाशामक व जंतुनाशक गुणधर्म देतात. त्यामुळे पेपरमिंट तेल औषध व सौंदर्यप्रसाधनांत वापरले जाते.
आयुर्वेदात पेपरमिंटचा उपयोग अपचन, मळमळ व डोकेदुखीवर केला जातो. पुदिन्याचा काढा पचन सुधारतो. सर्दी व खोकल्यात याचा वाफेचा उपयोग फायदेशीर ठरतो.
पेपरमिंट चहा ताजेतवाने करणारा व पचनासाठी उपयुक्त आहे. कीटक चावल्यावर याचा रस लावल्यास आराम मिळतो. तोंडाचा दर्प कमी करण्यासाठीही याचा उपयोग होतो.
पेपरमिंट सुगंधामुळे वातावरण शुद्ध व सकारात्मक बनते. ध्यान व प्राणायामाच्या वेळी याचा सुगंध एकाग्रता वाढवतो. नकारात्मक ऊर्जा कमी करण्यासाठी घरात ठेवली जाते.
पेपरमिंटचा संबंध बुध ग्रहाशी सांगितला जातो. मिथुन व कन्या राशींसाठी ही वनस्पती लाभदायक मानली जाते. मानसिक ताजेपणा व बुद्धी स्पष्टता वाढवते.
घराच्या उत्तर किंवा पूर्व दिशेला पेपरमिंट लावणे शुभ मानले जाते. यामुळे घरात ताजेपणा व सकारात्मक ऊर्जा राहते. कीटक दूर ठेवण्यासही मदत होते.
पेपरमिंट ही औषधी, सुगंधी व बहुउपयोगी वनस्पती आहे. घरगुती तसेच व्यावसायिक दृष्ट्या तिचे महत्त्व मोठे आहे. सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे पेपरमिंटची रोपे उपलब्ध आहेत.