रिठा हा स्वच्छता व औषधी उपयोगासाठी प्रसिद्ध असलेला वृक्ष आहे. याला Soapnut Tree असेही म्हणतात. नैसर्गिक साबणासारखे गुणधर्म असल्याने घरगुती वापरात लोकप्रिय आहे.
रिठा प्रामुख्याने हिमालयीन व उत्तर भारतातील भागात आढळतो. उष्ण व समशीतोष्ण हवामानात हा वृक्ष चांगला वाढतो. भारतासह नेपाळ व चीनमध्येही आढळतो.
हा मध्यम ते उंच वाढणारा पानगळ वृक्ष आहे. चांगल्या निचऱ्याची जमीन व मध्यम पाणी आवश्यक असते. बियाण्यांपासून लागवड केली जाते.
रिठ्यामध्ये सॅपोनीन (Saponin) मोठ्या प्रमाणात आढळते. याशिवाय शुगर, फॅटी अॅसिड्स व अँटीमायक्रोबियल घटक असतात. हे घटक स्वच्छता व औषधी उपयोगासाठी उपयुक्त आहेत.
आयुर्वेदात रिठा केस गळणे, कोंडा व त्वचारोगांवर वापरला जातो. केस धुण्यासाठी व लेप स्वरूपात याचा उपयोग केला जातो.
रिठ्याच्या सुक्या फळांचा वापर नैसर्गिक साबण व डिटर्जंट म्हणून होतो. कपडे, दागिने व केस धुण्यासाठी सुरक्षित मानला जातो.
घराभोवती रिठा लावल्यास नकारात्मक ऊर्जा दूर होते असे मानले जाते. स्वच्छता व शुद्धतेचे प्रतीक म्हणून ओळखला जातो.
बुध ग्रहाशी संबंधित मानला जाणारा रिठा मिथुन व कन्या राशीस अनुकूल समजला जातो. बुद्धी व आरोग्य वृद्धीस सहाय्यक मानला जातो.
सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे रिठ्याची रोपे उपलब्ध आहेत.