नावे
- मराठी नाव: स्टीव्हिया / मधुगवत
- इंग्रजी नाव: Stevia, Sweet Leaf
- Botanical नाव: Stevia rebaudiana (कुल: Asteraceae)
उगम व वितरण
स्टीव्हिया ही दक्षिण अमेरिकेतील (पॅराग्वे) मूळची वनस्पती असून आज भारतात मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते.
वनस्पती वाढ माहिती
हे लहान बहुवर्षायू झुडूप असून 1–2 फूट उंच वाढते. पाने गोड असून कापणीनंतर वाळवून वापरली जातात.
रासायनिक घटक (अंदाजे)
- स्टीव्हिओसाइड – 5–10%
- रीबॉडिओसाइड-A
- डुल्कोसाइड
- फ्लॅव्होनॉईड्स
औषधी व आहारातील उपयोग
- नैसर्गिक साखर पर्याय (Zero calorie)
- मधुमेहींसाठी सुरक्षित गोडवा
- वजन नियंत्रणास मदत
- रक्तदाब नियंत्रणात सहाय्यक
आयुर्वेदिक उपयोग (उदाहरणे)
- वाळलेली पाने – चहा/काढा गोड करण्यासाठी
- चूर्ण – मधुमेह आहारात (तज्ञ सल्ल्याने)
- स्टीव्हिया पाने – मुखशुद्धीसाठी
आध्यात्मिक / सांस्कृतिक उपयोग
शुद्ध आहार व सात्त्विक जीवनशैलीचे प्रतीक मानले जाते.
वास्तु / शास्त्र उपयोग
स्वयंपाकघर किंवा औषधी बागेत लावल्यास सकारात्मक ऊर्जा वाढते असे मानले जाते.
राशी / नक्षत्र
बुध ग्रहाशी संबंधित मानले जाते. बुधवार लागवड शुभ.
महत्त्व व दुर्मिळता
आधुनिक आरोग्यदृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची वनस्पती; वाढती मागणी.
सुभाषित
"आरोग्याची गोडी निसर्गातून मिळते."
उपलब्धता
स्टीव्हिया (Stevia rebaudiana) सिद्धनाथ नर्सरी, अनवली येथे उपलब्ध आहे.
